Chapter 11 · Verse 16
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं । पश्यामि त्वां सर्वतोनन्तरूपम् । नान्तं न मध्यं न पुनस् तवादिं । पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप
Transliteration
anekabāhūdaravaktranetraṃ | paśyāmi tvāṃ sarvatonantarūpam | nāntaṃ na madhyaṃ na punas tavādiṃ | paśyāmi viśveśvara viśvarūpa
Translation
അനേകം കൈകളോടും, കരങ്ങളോടും, വായുകളോടും, കണ്ണുകളോടും ഉള്ളവനെ ഞാൻ കാണുന്നു. നീയുടെ അനന്തരൂപം ഞാൻ കാണുന്നു. നിന്റെ അന്ത്യവും, മധ്യവും, വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നതും ഇല്ല. ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ സ്വാമി, ലോകരൂപം കാണുന്നു.
Literal meaning: അനേകം കൈകളോടും, കരങ്ങളോടും, വായകളോടും, കണ്ണുകളോടും ഉള്ളവനെ ഞാൻ കാണുന്നു. നീയുടെ അനന്തരൂപം ഞാൻ കാണുന്നു. നിന്റെ അന്ത്യവും, മധ്യവും, വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നതും ഇല്ല. ഞാൻ ലോകങ്ങളുടെ സ്വാമി, ലോകരൂപം കാണുന്നു.
Explanation
അനേകം രൂപങ്ങളോടും, കൈകളോടും, കണ്ണുകളോടും ഉള്ള ദൈവത്തെ ഞാൻ കാണുന്നു.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, അർജുനൻ കൃഷ്ണനെ കാണുമ്പോൾ, അവൻ അനേകം കൈകൾ, മുഖങ്ങൾ, കണ്ണുകൾ എന്നിവയുള്ള ഒരു ദിവ്യ രൂപം കാണുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു. ഈ ദിവ്യ രൂപം അതിന്റെ അന്ത്യവും, മധ്യവും, ആരംഭവും ഇല്ലാത്ത, അനന്തമായ രൂപമാണ്. അർജുനൻ ഈ ദൈവത്തിന്റെ വിശാലതയും, അതിന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ഉള്ള സാന്നിധ്യവും തിരിച്ചറിയുന്നു. കൃഷ്ണൻ ലോകങ്ങളുടെ സ്വാമിയാണ്, അതിനാൽ അവന്റെ രൂപം സൃഷ്ടിയുടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ അനുഭവം, ദൈവത്തിന്റെ അനന്തതയും, സൃഷ്ടിയിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള അവന്റെ സാന്നിധ്യവും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 11 v 16