Chapter 13 · Verse 2
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रम् इत्य् अभिधीयते । एतद् यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः
Transliteration
idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetram ity abhidhīyate | etad yo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ
Translation
हे शरीर, कौंतेय, क्षेत्र असे म्हणतात. जो याला जाणतो, त्याला क्षेत्रज्ञ असे म्हणतात, हे जाणणारे.
Literal meaning: हे शरीर कौंतेय, क्षेत्र असे संबोधले जाते. जो याला जाणतो, त्याला क्षेत्रज्ञ असे म्हणतात, हे जाणणारे.
Explanation
शरीर हे क्षेत्र आहे आणि जो याला जाणतो तो क्षेत्रज्ञ आहे.
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण कौरव-पांडवांच्या युद्धाच्या संदर्भात शरीर आणि आत्म्याच्या संबंधाबद्दल बोलत आहेत. 'कौन्तेय' म्हणजे अर्जुन, जो कौरवांचा वंशज आहे. 'शरीर' म्हणजे शारीरिक अस्तित्व, ज्याला 'क्षेत्र' असे म्हटले जाते. याचा अर्थ शरीर हे एक प्रकारचे क्षेत्र आहे जिथे आत्मा कार्यरत असतो. जो व्यक्ती या शरीराच्या स्वरूपाला आणि त्याच्या कार्यांना समजून घेतो, त्याला 'क्षेत्रज्ञ' असे म्हणतात. म्हणजेच, जो आत्म्याचा आणि शरीराचा भेद समजतो, तो ज्ञानवान आहे. हे ज्ञान आत्मा आणि शरीर यांच्यातील संबंध स्पष्ट करते, जे आत्मज्ञानाच्या मार्गावर एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 13 v 2