Chapter 3 · Verse 42
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
इन्द्रियाणि पराण्य् आहुर् इन्द्रियेभ्यः परं मनः । मनसस् तु परा बुद्धिर् यो बुद्धेः परतस् तु सः
Transliteration
indriyāṇi parāṇy āhur indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ | manasas tu parā buddhir yo buddheḥ paratas tu saḥ
Translation
इंद्रियांपेक्षा मन श्रेष्ठ आहे, आणि मनापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ आहे; बुद्धीच्या पलीकडे तो आहे.
Literal meaning: इंद्रिया श्रेष्ठ आहेत, इंद्रियांच्या पलीकडे मन आहे; मनाच्या पलीकडे बुद्धी आहे; जो बुद्धीच्या पलीकडे आहे तो आहे.
Explanation
मन आणि बुद्धी यांमध्ये बुद्धी श्रेष्ठ आहे, परंतु बुद्धीच्या पलीकडे एक उच्च अस्तित्व आहे.
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण मन, बुद्धी आणि इंद्रियांचे स्थान स्पष्ट करतात. इंद्रिया म्हणजे आपले शारीरिक संवेदक, जसे की दृष्टि, श्रवण, स्पर्श, चव आणि गंध. इंद्रियांच्या पलीकडे मन आहे, जे विचार आणि भावना निर्माण करते. मनाच्या पलीकडे बुद्धी आहे, जी विवेक, निर्णय आणि ज्ञानाचे साधन आहे. तथापि, बुद्धीच्या पलीकडे एक उच्च अस्तित्व आहे, जे आत्मा किंवा चैतन्याचे प्रतिनिधित्व करते. हे दर्शविते की मनुष्याच्या अस्तित्वात केवळ भौतिक आणि मानसिक स्तर नाहीत, तर एक आध्यात्मिक स्तर देखील आहे, ज्याला ओळखणे आवश्यक आहे.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 3 v 42