Chapter 5 · Verse 27
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
स्पर्शान् कृत्वा बहिर् बाह्यांश् चक्षुश् चैवान्तरे । भ्रुवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ
Transliteration
sparśān kṛtvā bahir bāhyāṃś cakṣuś caivāntare | bhruvoḥ | prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau
Translation
स्पर्शांना बाहेर ठेवून, आणि चष्मा आत ठेवून, भ eyebrows च्या मध्ये, प्राण आणि अपान यांना सम ठेवून, नाकाच्या आतल्या चालींना नियंत्रित करा.
Literal meaning: स्पर्शांना बाहेर ठेवून, आणि चष्मा आत ठेवून, भ eyebrows च्या मध्ये, प्राण आणि अपान यांना सम ठेवून, नाकाच्या आतल्या चालींना नियंत्रित करा.
Explanation
शारीरिक संवेदना आणि श्वास नियंत्रित करून ध्यान साधा.
या श्लोकात ध्यान साधनेच्या प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित केले आहे. 'स्पर्शांना बाहेर ठेवून' म्हणजे बाह्य संवेदनांना दुर्लक्ष करणे, जेणेकरून मन एकाग्र होईल. 'चष्मा आत ठेवून' म्हणजे अंतर्मुख होणे, आपल्या अंतर्मनात जाऊन विचारांच्या प्रवाहावर नियंत्रण ठेवणे. 'प्राण आणि अपान यांना सम ठेवून' म्हणजे श्वासाच्या दोन्ही प्रवाहांना संतुलित करणे, ज्यामुळे शारीरिक आणि मानसिक शांती साधता येईल. नाकाच्या आतल्या चालींना नियंत्रित करणे म्हणजे श्वासावर लक्ष केंद्रित करणे, जे ध्यान साधनेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 5 v 27