Languages

Chapter 11 · Verse 10

Chapter 11 · Verse 10

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

कामक्रोधौ तथा लोभं स्वादुशृङ्गारकौतुके । अतिनिद्रातिसेवे च विद्यार्थी ह्यष्ट वर्जयेत्

Transliteration

kāmakrodhau tathā lobhaṃ svāduśṛṅgārakautuke | atinidrātiseve ca vidyārthī hyaṣṭa varjayet

Translation

काम, क्रोध, और लोभ, स्वादिष्ट भोजन, प्रेम, और कौतुक; अत्यधिक नींद और आलस्य से विद्यार्थी को इन आठ चीजों से दूर रहना चाहिए।

Literal meaning: काम, क्रोध और लोभ, स्वादिष्ट भोजन, प्रेम और कौतुक; अत्यधिक नींद और आलस्य से विद्यार्थी को इन आठ चीजों से दूर रहना चाहिए।

Explanation

विद्यार्थी को काम, क्रोध, लोभ, स्वादिष्ट भोजन, प्रेम, कौतुक, अत्यधिक नींद और आलस्य से दूर रहना चाहिए।

इस श्लोक में चाणक्य ने विद्यार्थियों के लिए महत्वपूर्ण सलाह दी है। उन्होंने आठ चीजों का उल्लेख किया है जिनसे विद्यार्थियों को दूर रहना चाहिए। ये चीजें हैं: काम (इच्छा), क्रोध, लोभ (लालच), स्वादिष्ट भोजन, प्रेम, कौतुक (जिज्ञासा), अत्यधिक नींद और आलस्य। इन सभी चीजों का विद्यार्थियों के अध्ययन और मानसिक विकास पर नकारात्मक प्रभाव पड़ सकता है। यदि विद्यार्थी इन चीजों में लिप्त होते हैं, तो उनकी शिक्षा और ज्ञानार्जन में बाधा आती है। इसलिए, चाणक्य का यह संदेश है कि विद्यार्थियों को अपने लक्ष्यों के प्रति समर्पित रहना चाहिए और इन विकर्षणों से बचना चाहिए।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 11-10

Share X Facebook