Chapter 12 · Verse 15
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
धर्मे तत्परता मुखे मधुरता दाने समुत्साहता मित्रेऽवञ्चकता गुरौ विनयता चित्तेऽतिमभीरता । आचारे शुचिता गुणे रसिकता शास्त्रेषु विज्ञानता रूपे सुन्दरता शिवे भजनता त्वय्यस्ति भो राघव
Transliteration
dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā | ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava
Translation
ధర్మంలో నిబద్ధత, ముఖంలో మధురత, దానంలో ఉత్సాహం, మిత్రులలో మోసకత్వం, గురువులలో వినయం, మనసులో అత్యంత భయభ్రాంతి, ఆచారంలో శుద్ధత, గుణాలలో రసికత, శాస్త్రాలలో విజ్ఞానం, రూపంలో అందం, శివలో భజన చేయడం, నీలో ఉంది బో రాఘవ.
Literal meaning: ధర్మంలో నిబద్ధత, ముఖంలో మధురత, దానంలో ఉత్సాహం, మిత్రులలో మోసకత్వం, గురువులలో వినయం, మనసులో అత్యంత భయభ్రాంతి, ఆచారంలో శుద్ధత, గుణాలలో రసికత, శాస్త్రాలలో విజ్ఞానం, రూపంలో అందం, శివలో భజన చేయడం, నీలో ఉంది బో రాఘవ.
Explanation
ధర్మం, మాధుర్యం, దానం, మిత్రత్వం, వినయం, భయభ్రాంతి, శుద్ధత, రసికత, విజ్ఞానం, అందం, భజన - ఇవన్నీ నీలో ఉన్నాయి.
ఈ శ్లోకంలో చాణక్యుడు మనిషిలో ఉండాల్సిన ముఖ్యమైన లక్షణాలను వివరించారు. ధర్మంలో నిబద్ధత అంటే నైతిక విలువలపై నిలబడటం, ముఖంలో మధురత అంటే మాటలలో మృదుత్వం, దానంలో ఉత్సాహం అంటే ఇతరులకు సహాయం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండటం, మిత్రులలో మోసకత్వం అంటే స్నేహితులకు నమ్మకంగా ఉండటం, గురువులలో వినయం అంటే గురువుల పట్ల గౌరవం, మనసులో అత్యంత భయభ్రాంతి అంటే సాహసానికి భయపడకపోవడం, ఆచారంలో శుద్ధత అంటే శుభ్రత మరియు నైతికత, గుణాలలో రసికత అంటే మంచి లక్షణాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడం, శాస్త్రాలలో విజ్ఞానం అంటే విద్యలో ప్రావీణ్యం, రూపంలో అందం అంటే శారీరక ఆకర్షణ, శివలో భజన అంటే ఆధ్యాత్మికతలో నిమగ్నంగా ఉండడం. ఈ లక్షణాలు కలిగి ఉన్న వ్యక్తి సమాజంలో ఎంతో విలువైనవాడిగా ఉంటాడు.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-15