Chapter 15 · Verse 11
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
दूरागतं पथि श्रान्तं वृथा च गृहमागतम् । अनर्चयित्वा यो भुङ्क्ते स वै चाण्डाल उच्यते
Transliteration
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam | anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate
Translation
ज्याने दूरच्या मार्गावरून थकलेला आणि निरर्थकपणे घरी आलेला व्यक्ती यांना न पाचारण करून जे खातो, तो चांडाळ म्हणून ओळखला जातो.
Literal meaning: जो दूरच्या मार्गावरून थकलेला आणि निरर्थकपणे घरी आलेला आहे, त्याला न पाचारण करून जे खातो, तो चांडाळ म्हणून ओळखला जातो.
Explanation
दूरच्या मार्गावरून थकलेला व्यक्ती जेव्हा घरी येतो आणि त्याला स्वागत न करता जे खाते, तो चांडाळ म्हणून ओळखला जातो.
या श्लोकात चाणक्यांनी एक महत्त्वाचा विचार व्यक्त केला आहे. जेव्हा एखादी व्यक्ती दूरच्या प्रवासावरून थकलेली आणि निरर्थकपणे घरी येते, तेव्हा तिच्या स्वागताची गरज असते. परंतु, जर ती व्यक्ती स्वागत न करता, म्हणजेच तिच्या कष्टांची कदर न करता, जे खाते, तो चांडाळ म्हणून ओळखला जातो. याचा अर्थ असा की, समाजात आपल्याला इतरांच्या कष्टांची कदर करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण इतरांच्या मेहनतीला मान देत नाही, तेव्हा आपण त्यांना कमी लेखतो आणि त्यांचा अपमान करतो. चाणक्य यांच्या या विचारातून आपल्याला शिकायला मिळते की, सहानुभूती आणि आदर हे समाजातील संबंध मजबूत करण्यासाठी आवश्यक आहेत.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 15-11