Chapter 15 · Verse 16
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषा दाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे । गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि
Transliteration
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me | gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi
Translation
കോപിച്ചിരിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ കാൽ അടിച്ചുവീഴ്ത്തിയ വല്ലഭനാൽ എന്റെ ദുഷ്മനിയുടെ കോപം എന്റെ മുഖത്തിന്റെ തുറവിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ വീടുകൾ എനിക്ക് പ്രതിദിനം ഉമാകാന്തന്റെ പൂജയുടെ കാരണമായി തകർത്ത് തകർക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും ദ്വിജകുലത്തിലെ നിവാസം, നാഥൻ, യുക്തമായിട്ടാണ് വിട്ടുകളയുന്നത്.
Literal meaning: കോപിച്ചിരിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ കാൽ അടിച്ചുവീഴ്ത്തിയ വല്ലഭനാൽ എന്റെ ദുഷ്മനിയുടെ കോപം എന്റെ മുഖത്തിന്റെ തുറവിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ വീടുകൾ എനിക്ക് പ്രതിദിനം ഉമാകാന്തന്റെ പൂജയുടെ കാരണമായി തകർത്ത് തകർക്കുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും ദ്വിജകുലത്തിലെ നിവാസം, നാഥൻ, യുക്തമായിട്ടാണ് വിട്ടുകളയുന്നത്.
Explanation
കോപിച്ചിരിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ കാൽ അടിച്ചുവീഴ്ത്തിയ വല്ലഭനാൽ എന്റെ ദുഷ്മനിയുടെ കോപം എന്റെ മുഖത്തിന്റെ തുറവിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, ഒരു വ്യക്തി തന്റെ ദുഷ്മനിയുടെ കോപം അനുഭവിക്കുന്നതിനുള്ള കാരണം വിശദീകരിക്കുന്നു. അവൻ പറയുന്നു, തന്റെ പിതാവ് ക്രോധിതനാണ്, അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവന്റെ ദുഷ്മനിയുടെ കോപം അവന്റെ മുഖത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാണ്. കൂടാതെ, അവന്റെ വീടുകൾ, ഉമാകാന്തന്റെ പൂജയുടെ കാരണമായി, പ്രതിദിനം തകർന്നു പോകുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, അവൻ തന്റെ ദ്വിജകുലത്തിലെ നിവാസം വിട്ടുകളയാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു, കാരണം അവൻ അവിടെ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന സമാധാനം നഷ്ടമായിരിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം, ബന്ധങ്ങൾ, ദുഷ്മനികൾ, കുടുംബം എന്നിവയുടെ സങ്കീർണ്ണതയെ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 15-16