Chapter 15 · Verse 18
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
छिन्नोऽपि चन्दनतरुर्न जहाति गन्धं वृद्धोऽपि वारणपतिर्न जहाति लीलाम् । यन्त्रार्पितो मधुरतां न जहाति चेक्षुः क्षीणोऽपि न त्यजति शीलगुणान्कुलीनः
Transliteration
chinno'pi candanatarurna jahāti gandhaṃ vṛddho'pi vāraṇapatirna jahāti līlām | yantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ kṣīṇo'pi na tyajati śīlaguṇānkulīnaḥ
Translation
कापलेला चंदनाचा वृक्षही सुगंध सोडत नाही, वृद्ध हत्तीही त्याच्या खेळाला सोडत नाही. यंत्राने चालवलेला चष्माही गोडवा सोडत नाही, कमी झालेला पण कुलीन व्यक्ती गुण सोडत नाही.
Literal meaning: Even a cut sandal tree does not give up its fragrance, an old elephant does not abandon its play. A machine-driven eye does not forsake its sweetness, nor does a diminished but noble person abandon their virtues.
Explanation
काही गोष्टींमध्ये त्यांच्या मूळ गुणांची टिकवणूक होते, जरी त्यात काही कमी असले तरी.
या श्लोकात चंदनाच्या वृक्ष, वृद्ध हत्ती, यंत्राने चालवलेला चष्मा आणि कुलीन व्यक्ती यांचे उदाहरण देऊन सांगितले आहे की, जरी त्यांच्यात काही कमी असले तरी त्यांच्या मूलभूत गुणांची टिकवणूक होते. चंदनाचा वृक्ष कापला तरी त्याचा सुगंध कमी होत नाही. वृद्ध हत्ती आपल्या खेळाला सोडत नाही, म्हणजेच त्याच्या अनुभवामुळे तो नेहमीच खेळात राहतो. यंत्राने चालवलेला चष्मा गोडवा सोडत नाही, म्हणजेच त्याची गुणवत्ता कमी होत नाही. तसेच, कमी झालेल्या पण कुलीन व्यक्ती त्यांच्या गुणांना सोडत नाहीत. याचा अर्थ असा आहे की, व्यक्तीच्या गुणांची महत्त्वाची भूमिका असते, आणि ती गुणधर्म त्यांच्या अस्तित्वात कायम राहतात.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 15-18