Chapter 15 · Verse 8
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
तद्भोजनं यद्द्विजभुक्तशेषं तत्सौहृदं यत्क्रियते परस्मिन् । सा प्राज्ञता या न करोति पापं दम्भं विना यः क्रियते स धर्मः
Transliteration
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin | sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ
Translation
जे भोजन द्विजांनी खाल्लेले उरलेले आहे, जे दुसऱ्याच्या संदर्भात केले जाते, ती प्रज्ञा आहे जी पाप किंवा कपट विना केली जाते, तीच धर्म आहे.
Literal meaning: जे भोजन द्विजांनी खाल्लेले उरलेले आहे, जे दुसऱ्याच्या संदर्भात केले जाते; ती प्रज्ञा जी पाप किंवा कपट विना केली जाते, तीच धर्म आहे.
Explanation
दुसऱ्यांच्या संदर्भात केलेले कार्य जे पाप किंवा कपट विना असते, तेच धर्म आहे.
या श्लोकात चाणक्य धर्माची व्याख्या करतात. जे भोजन द्विजांनी खाल्लेले उरलेले आहे, म्हणजेच दुसऱ्यांसाठी केलेले कार्य, तेव्हा ते कार्य पाप किंवा कपट विना असावे लागते. याचा अर्थ असा आहे की, जेव्हा आपण दुसऱ्यांसाठी काही करत असतो, तेव्हा त्यात कोणतीही दुर्गुण किंवा कपटता नसावी. या संदर्भात प्रज्ञा म्हणजेच योग्य विचार आणि आचार. जेव्हा आपण दुसऱ्यांसाठी काही चांगले करतो, तेव्हा तेच खरे धर्म आहे. त्यामुळे या श्लोकात चाणक्य प्रज्ञा आणि धर्म यांचे महत्त्व स्पष्ट करतात.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 15-08