Chapter 15 · Verse 9
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
मणिर्लुण्ठति पादाग्रे काचः शिरसि धार्यते । क्रयविक्रयवेलायां काचः काचो मणिर्मणिः
Transliteration
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate | krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ
Translation
रत्न पायाच्या टोकाला चिरले जाते, काच डोक्यावर धरली जाते. खरेदी-विक्रीच्या वेळी काच काचच असते, रत्न रत्नच असते.
Literal meaning: रत्न पायाच्या टोकावर चिरले जाते, काच डोक्यावर धरली जाते. खरेदी-विक्रीच्या वेळी काच काचच असते, रत्न रत्नच असते.
Explanation
रत्न आणि काच यामध्ये मूलभूत फरक आहे; खरेदी-विक्रीच्या वेळी काच काचच राहते.
या श्लोकात चाणक्याने रत्न आणि काच यामध्ये असलेल्या मूलभूत फरकावर प्रकाश टाकला आहे. रत्न म्हणजे मूल्यवान वस्तू आहे, जी तिच्या गुणधर्मांमुळे सदैव महत्त्वाची राहते. दुसरीकडे, काच म्हणजे साधी आणि कमी मूल्याची वस्तू आहे, जी खरेदी-विक्रीच्या वेळी तिच्या मूळ स्वरूपातच राहते. या श्लोकाचा अर्थ असा आहे की, जरी काच आणि रत्न एकाच वेळी उपलब्ध असले तरी त्यांचे मूल्य आणि स्थान वेगळे आहे. खरेदी-विक्रीच्या संदर्भात, काच काचच राहते, म्हणजेच तिचे मूल्य कमीच राहते, तर रत्न नेहमीच रत्नच राहते, त्याचे मूल्य कधीही कमी होत नाही.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 15-09