Chapter 16 · Verse 1
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः । नारीपीनपयोधरोरुयुगला स्वप्नेऽपि नालिंगितं मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम्
Transliteration
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ | nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṃgitaṃ mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam
Translation
ईश्वराच्या पदाचा ध्यान न करता, विधीनुसार संसाराच्या विच्छेदनासाठी स्वर्गाच्या दरवाज्याचे पट्टे उघडण्यास सक्षम धर्मही संपादन केले जात नाही. स्त्रीच्या पाण्याने भरलेल्या स्तनांच्या युग्माचे स्वप्नातही मातेसाठी लिंगित केले जात नाही; आम्ही तर फक्त युवतीच्या वनाच्या छेदनात काठ्या आहोत.
Literal meaning: ईश्वराच्या पदाचे ध्यान न करता, विधीनुसार संसाराच्या विच्छेदनासाठी स्वर्गाच्या दरवाज्याचे पट्टे उघडण्यास सक्षम धर्मही संपादन केले जात नाही. स्त्रीच्या पाण्याने भरलेल्या स्तनांच्या युग्माचे स्वप्नातही मातेसाठी लिंगित केले जात नाही; आम्ही तर फक्त युवतीच्या वनाच्या छेदनात काठ्या आहोत.
Explanation
ईश्वराच्या ध्यानाशिवाय धर्माची प्राप्ती होत नाही; स्त्रीच्या सौंदर्याची किंमत कमी आहे.
या श्लोकात चाणक्य स्पष्ट करतात की, जेव्हा आपण ईश्वराच्या पदाचा ध्यान करत नाही, तेव्हा जीवनाच्या समस्यांपासून मुक्त होण्यासाठी आवश्यक असलेला धर्मही साधता येत नाही. स्वर्गाच्या दरवाज्यावर प्रवेश मिळवण्यासाठी, योग्य आचारधर्माचे पालन करणे आवश्यक आहे. याशिवाय, स्त्रीच्या सौंदर्याचे वर्णन करताना, त्यातल्या पाण्याने भरलेल्या स्तनांचे महत्त्व दर्शवले आहे, पण हे सर्व स्वप्नातही मातेसाठी लिंगित केले जात नाही. याचा अर्थ असा की, जीवनाच्या क्षणिक आनंदांवर लक्ष केंद्रित करणे आणि त्यांना महत्व देणे हे योग्य नाही; कारण यामुळे आपली खरी प्रगती थांबते. त्यामुळे, चाणक्य यामध्ये एक गहन विचार व्यक्त करतात की, योग्य मार्गदर्शन आणि ध्यानाशिवाय, जीवनात खरे यश साधता येत नाही.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 16-01