Chapter 16 · Verse 4
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः । कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि
Transliteration
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ | kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi
Translation
ആരാണ് സമ്പത്തിനെ കൈവശം വെച്ചിട്ടും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ? ആരുടെ പാദങ്ങൾ സ്ത്രീകളാൽ തകർന്നിട്ടില്ല? ആരാണ് രാജാവിന്റെ പ്രിയം നേടിയത്? ആരാണ് കാലത്തിന്റെ പരിധിയിൽ നിന്ന് മാറിയില്ല? ആരാണ് സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് ആഗ്രഹിച്ച് മഹത്വത്തിലേക്ക് പോയത്? ആരാണ് ദുഷ്ടന്മാരുടെ ദുഷ്കരമായ വഴികളിൽ വീണത്, എന്നാൽ സുരക്ഷിതമായി വഴിയിൽ പോയത്?
Literal meaning: ആരാണ് സമ്പത്തിനെ കൈവശം വെച്ചിട്ടും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ? ആരുടെ പാദങ്ങൾ സ്ത്രീകളാൽ തകർന്നിട്ടില്ല? ആരാണ് രാജാവിന്റെ പ്രിയം നേടിയത്? ആരാണ് കാലത്തിന്റെ പരിധിയിൽ നിന്ന് മാറിയില്ല? ആരാണ് സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് ആഗ്രഹിച്ച് മഹത്വത്തിലേക്ക് പോയത്? ആരാണ് ദുഷ്ടന്മാരുടെ ദുഷ്കരമായ വഴികളിൽ വീണത്, എന്നാൽ സുരക്ഷിതമായി വഴിയിൽ പോയത്?
Explanation
സമ്പത്തും പ്രാധാന്യവും കൈവശം വെച്ചിട്ടും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ, ദുഷ്ടന്മാരുടെ വഴികളിൽ വീണിട്ടും സുരക്ഷിതമായി മുന്നോട്ട് പോയവൻ.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ചാണക്യൻ ജീവിതത്തിലെ ചില പ്രധാന സത്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. സമ്പത്തും മഹത്വവും കൈവശം വെച്ചിട്ടും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ, സ്ത്രീകളാൽ തകർന്നിട്ടില്ലാത്തവൻ, രാജാവിന്റെ പ്രിയം നേടിയവൻ, കാലത്തിന്റെ പരിധിയിൽ നിന്ന് മാറിയില്ലാത്തവൻ, ദുഷ്ടന്മാരുടെ ദുഷ്കരമായ വഴികളിൽ വീണിട്ടും സുരക്ഷിതമായി മുന്നോട്ട് പോയവൻ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ വ്യക്തിത്വങ്ങൾക്കായി ചാണക്യൻ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നു. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ദർശനമാണ്. അതായത്, ജീവിതത്തിൽ സമ്പത്ത്, പ്രശസ്തി എന്നിവ കൈവശം വെച്ചിട്ടും, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വിജയിച്ചവൻ. അതുപോലെ, ദുഷ്ടന്മാരുടെ വഴികളിൽ വീണിട്ടും, സുരക്ഷിതമായി മുന്നോട്ട് പോയവൻ മാത്രമാണ് സത്യത്തിൽ ധന്യൻ.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 16-04