Chapter 3 · Verse 4
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः । सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे
Transliteration
durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ | sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade
Translation
दुर्जनाच्या आणि सर्पाच्या वरदानात सर्प श्रेष्ठ आहे, दुर्जन नाही. सर्प वेळेवर चावतो, पण दुर्जन प्रत्येक पायावर चावतो.
Literal meaning: दुर्जनाच्या आणि सर्पाच्या वर सर्प श्रेष्ठ आहे, दुर्जन नाही. सर्प वेळेवर चावतो, परंतु दुर्जन प्रत्येक पायावर चावतो.
Explanation
दुर्जन व्यक्ती सर्पापेक्षा कमी आहे कारण तो प्रत्येक वेळी धोका देतो.
या श्लोकात दुर्जन आणि सर्प यांची तुलना केली आहे. सर्प म्हणजेच एक प्राणी जो वेळेवर आणि योग्य वेळी चावतो, म्हणजेच तो आपल्या शिकारवर लक्ष ठेवतो आणि त्याच्या वेळीच हल्ला करतो. दुसरीकडे, दुर्जन व्यक्ती प्रत्येक पायावर, म्हणजेच सतत आणि अनपेक्षितपणे धोका देतो. यामुळे दुर्जन व्यक्तीला सर्पाच्या तुलनेत कमी मानले जाते. या श्लोकाचा मुख्य संदेश असा आहे की, दुर्जन व्यक्तीच्या धोखेबाजपणामुळे त्याला विश्वास ठेवता येत नाही, तर सर्पाच्या चावण्यामध्ये एक प्रकारचा नियम आणि वेळ असतो.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 03-04