Chapter 5 · Verse 17
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
नास्ति मेघसमं तोयं नास्ति चात्मसमं बलम् । नास्ति चक्षुःसमं तेजो नास्ति धान्यसमं प्रियम्
Transliteration
nāsti meghasamaṃ toyaṃ nāsti cātmasamaṃ balam | nāsti cakṣuḥsamaṃ tejo nāsti dhānyasamaṃ priyam
Translation
आसमानातील पाण्यासमान काहीच नाही, आत्म्याच्या सामर्थ्यासमान काहीच नाही. डोळ्यांच्या तेजासमान काहीच नाही, धान्याच्या प्रियतेसमान काहीच नाही.
Literal meaning: मेघासमान पाण्याचे काहीही नाही, आत्म्यासमान शक्तीचे काहीही नाही. डोळ्यासमान तेजाचे काहीही नाही, धान्यासमान प्रियतेचे काहीही नाही.
Explanation
आसमानातील पाण्यासमान काहीच नाही, आत्म्याच्या सामर्थ्यासमान काहीच नाही.
या श्लोकात चाणक्य आत्म्याच्या सामर्थ्याची, पाण्याची, डोळ्यांच्या तेजाची आणि धान्याच्या प्रियतेची तुलना करतात. यामध्ये सांगितले जाते की, या सर्व गोष्टींची तुलना करता येणार नाही. आसमानातील पाण्याचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे, कारण ते जीवनासाठी आवश्यक आहे. आत्म्याचे सामर्थ्य म्हणजे आपल्या अस्तित्वाची खरी ताकद, जी कोणत्याही बाह्य गोष्टींवर अवलंबून नाही. डोळ्यांचे तेज म्हणजे ज्ञान आणि स्पष्टता, जी जीवनात मार्गदर्शन करते. तसेच, धान्याची प्रियता म्हणजे जीवनाच्या मूलभूत गरजांची पूर्तता. या सर्व गोष्टींचे महत्त्व अनमोल आहे आणि त्यांची तुलना इतर कोणत्याही गोष्टींशी केली जाऊ शकत नाही.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 05-17