Chapter 6 · Verse 7
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः । कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः
Transliteration
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ | kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ
Translation
काळ जीवांना पचवतो, काळ प्रजेला संहरतो. काळ झोपलेल्या लोकांमध्ये जागा राहतो, कारण काळ अत्यंत कठीण आहे.
Literal meaning: काळ जीवांना पचवतो, काळ प्रजेला संहरतो. काळ झोपलेल्या लोकांमध्ये जागा राहतो, कारण काळ अत्यंत कठीण आहे.
Explanation
काळ सर्व गोष्टींचा अंत करतो आणि तोच जागरूक राहतो.
या श्लोकात काळाच्या शक्तीवर प्रकाश टाकला आहे. काळ म्हणजेच वेळ, जो सर्व जीवांना पचवतो म्हणजेच त्यांचा अंत करतो. काळ प्रजेला संहरतो म्हणजेच तो लोकांना त्यांच्या कार्यातून, जीवनातून दूर करतो. झोपलेल्या लोकांमध्ये काळ जागा राहतो, म्हणजेच जो व्यक्ती किंवा समाज जागरूक नाही, त्यांना काळाची जाणीव होत नाही. काळ अत्यंत कठीण आहे, म्हणजेच वेळाची गती थांबत नाही आणि त्याला थांबवणे किंवा टाळणे शक्य नाही. त्यामुळे काळाच्या महत्त्वाची जाणीव ठेवणे आवश्यक आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 06-07