Chapter 7 · Verse 13
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
यत्रोदकं तत्र वसन्ति हंसा-स्तथैव शुष्कं परिवर्जयन्ति । न हंसतुल्येन नरेण भाव्यं पुनस्त्यजन्तः पुनराश्रयन्ते
Transliteration
yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsā-stathaiva śuṣkaṃ parivarjayanti | na haṃsatulyena nareṇa bhāvyaṃ punastyajantaḥ punarāśrayante
Translation
जिथे पाणी आहे, तिथे हंस राहतात; तसेच ते कोरड्या ठिकाणांना टाळतात. हंसासमान मनुष्य पुन्हा पुन्हा त्याग करत नाही, तर तो पुन्हा आश्रय घेतो.
Literal meaning: जिथे पाणी आहे, तिथे हंस राहतात; तसेच ते कोरड्या ठिकाणांना टाळतात. हंसासमान मनुष्य पुन्हा पुन्हा त्याग करत नाही, तर तो पुन्हा आश्रय घेतो.
Explanation
हंस पाण्यात राहतात आणि कोरड्या ठिकाणांना टाळतात; हंसासमान मनुष्य पुन्हा पुन्हा त्याग करत नाही.
या श्लोकात हंसांच्या आचारधर्मावर प्रकाश टाकला आहे. हंस पाण्यात राहणे पसंत करतात कारण तेथे त्यांना आवश्यक जीवनस्रोत मिळतो. याचप्रमाणे, हंसासमान मनुष्य म्हणजे एक बुद्धिमान व्यक्ती, जो आपल्या जीवनात आवश्यक गोष्टींचा त्याग करत नाही. तो संकटात असताना पुन्हा आश्रय घेतो, म्हणजेच तो त्याच्या गरजेनुसार योग्य ठिकाणी जातो आणि त्याला आवश्यक असलेली मदत घेतो. या श्लोकातून हे शिकवले जाते की, योग्य ठिकाणी राहणे आणि आवश्यक गोष्टींचा त्याग न करणे हे जीवनात महत्त्वाचे आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 07-13