Chapter 7 · Verse 8
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
हस्ती अङ्कुशमात्रेण वाजी हस्तेन ताड्यते । शृङ्गी लगुडहस्तेन खड्गहस्तेन दुर्जनः
Transliteration
hastī aṅkuśamātreṇa vājī hastena tāḍyate | śṛṅgī laguḍahastena khaḍgahastena durjanaḥ
Translation
हत्तीला एकट्या अंकुशाने नियंत्रित केले जाते, घोडा हाताने मारला जातो; शृंगाळा लघुदंडाने आणि खड्गाने दुर्जनाला.
Literal meaning: हत्तीला अंकुशाच्या एका स्पर्शाने नियंत्रित केले जाते, घोडा हाताने मारला जातो; शृंगाळा लघुदंडाने आणि खड्गाने दुर्जनाला.
Explanation
शक्तिशाली व्यक्ती किंवा प्राणी नियंत्रित करण्यासाठी योग्य साधनाची आवश्यकता असते.
या श्लोकात Chanakya ने विविध प्राण्यांच्या नियंत्रणासाठी लागणाऱ्या साधनांचा उल्लेख केला आहे. हत्तीला अंकुशाच्या साहाय्याने नियंत्रित केले जाते, जे दर्शवते की मोठ्या शक्तीला नियंत्रित करण्यासाठी योग्य साधन आवश्यक आहे. घोडा हाताने मारला जातो, म्हणजे त्याला थोड्या प्रमाणात बलवान साधनाची आवश्यकता असते. शृंगाळा लघुदंडाने आणि खड्गाने दुर्जनाला नियंत्रित केले जाते, याचा अर्थ दुर्जन किंवा दुष्ट व्यक्तीला नियंत्रित करण्यासाठी कठोर उपायांची आवश्यकता असते. या श्लोकातून हे स्पष्ट होते की, प्रत्येक परिस्थितीला योग्य साधनाची आवश्यकता असते, आणि ती साधने त्या परिस्थितीच्या अनुषंगाने बदलली जातात.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 07-08