Languages

Chapter 9 · Verse 2

Chapter 9 · Verse 2

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

परस्परस्य मर्माणि ये भाषन्ते नराधमाः । त एव विलयं यान्ति वल्मीकोदरसर्पवत्

Transliteration

parasparasya marmāṇi ye bhāṣante narādhamāḥ | ta eva vilayaṃ yānti valmīkodarasarpavat

Translation

जो लोग एक-दूसरे के रहस्यों को बताते हैं, वे नीच लोग हैं। वे उसी प्रकार नष्ट हो जाते हैं जैसे कि वल्मीकोदर नामक सांप।

Literal meaning: जो लोग एक-दूसरे के मर्म (गुप्त बातें) बोलते हैं, वे नराधम (नीच) होते हैं। वे उसी प्रकार विलय (नष्ट) हो जाते हैं जैसे वल्मीकोदरसर्प।

Explanation

एक-दूसरे के रहस्यों को बताने वाले नीच होते हैं और उनका अंत बुरा होता है।

इस श्लोक में कहा गया है कि जो लोग एक-दूसरे के व्यक्तिगत रहस्यों या कमजोरियों को उजागर करते हैं, वे नीच और अनैतिक होते हैं। ऐसे लोग समाज में विश्वास और सम्मान खो देते हैं। यह उदाहरण वल्मीकोदर नामक सांप से दिया गया है, जो अपने विष के कारण नष्ट हो जाता है। इसका तात्पर्य यह है कि जो लोग दूसरों के रहस्यों का दुरुपयोग करते हैं, वे अंततः स्वयं भी नष्ट हो जाते हैं। यह शिक्षा हमें सिखाती है कि हमें एक-दूसरे के प्रति ईमानदार और संवेदनशील रहना चाहिए।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 09-02

Share X Facebook