Languages

Chapter 9 · Verse 8

Chapter 9 · Verse 8

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

अर्धाधीताश्च यैर्वेदास्तथा शूद्रान्नभोजनाः । ते द्विजाः किं करिष्यन्ति निर्विषा इव पन्नगाः

Transliteration

ardhādhītāśca yairvedāstathā śūdrānnabhojanāḥ | te dvijāḥ kiṃ kariṣyanti nirviṣā iva pannagāḥ

Translation

आधे पढ़े हुए वेद और बिना भोजन किए शूद्र, ये द्विज क्या कर सकते हैं, जैसे विष रहित नाग।

Literal meaning: आधे पढ़े हुए वेद और बिना भोजन किए शूद्र, ये द्विज क्या करेंगे, जैसे विष रहित नाग।

Explanation

आधे पढ़े हुए वेद और बिना भोजन किए शूद्र, ये द्विज क्या कर सकते हैं।

इस श्लोक में चाणक्य यह बताना चाहते हैं कि आधे अधूरे ज्ञान और बिना उचित पोषण के, व्यक्ति की क्षमता सीमित होती है। यहाँ 'द्विज' का अर्थ है ब्राह्मण या विद्वान, जो वेदों के अध्ययन में लगे होते हैं। यदि ये विद्वान केवल आधे वेद पढ़ते हैं और उचित भोजन नहीं करते हैं, तो उनकी बुद्धि और कार्यक्षमता पर नकारात्मक प्रभाव पड़ता है। यह स्थिति विष रहित नाग के समान है, जो भले ही विष रहित हो, लेकिन उसकी शक्ति और प्रभावशीलता कम हो जाती है। इसलिए, शिक्षा और पोषण दोनों ही महत्वपूर्ण हैं।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 09-08

Share X Facebook