Chapter 13 · Verse 22
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान् गुणान् । कारणं गुणसङ्गोस्य सदसद्योनिजन्मसु
Transliteration
puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijān guṇān | kāraṇaṃ guṇasaṅgosya sadasadyonijanmasu
Translation
पुरुष, जो प्रकृतीमध्ये स्थित आहे, तो प्रकृतीच्या गुणांचा अनुभव घेतो. गुणांच्या संयोगामुळे तो सद् आणि असद् योन्यांमध्ये जन्म घेतो.
Literal meaning: पुरुष, जो प्रकृतीमध्ये स्थित आहे, निसर्गाच्या गुणांचा अनुभव घेतो. गुणांच्या संयोगामुळे तो चांगल्या आणि वाईट जन्मांमध्ये जन्म घेतो.
Explanation
प्रकृतीतील गुणांचा अनुभव घेणारा पुरुष सद् आणि असद् योन्यांमध्ये जन्म घेतो.
या श्लोकात भगवद गीतेतील एक महत्त्वाचा तत्त्वज्ञानाचा विचार केला आहे. येथे 'पुरुष' म्हणजे आत्मा किंवा व्यक्ती, जो प्रकृतीमध्ये स्थित आहे. 'प्रकृती' म्हणजे सृष्टीतील सर्व गुण, जसे की सत्त्व, रजस आणि तामस. या गुणांचा अनुभव घेतल्यामुळे व्यक्ती विविध जन्म घेतो, म्हणजेच तो चांगल्या आणि वाईट परिस्थितींमध्ये जन्म घेतो. गुणांच्या संयोगामुळे व्यक्तीच्या कर्मांचा परिणाम त्याच्या जन्मावर होतो. त्यामुळे, आत्मा या गुणांच्या प्रभावामुळे विविध अनुभव घेतो आणि त्याच्या कर्मांच्या आधारे त्याला सद् (चांगले) आणि असद् (वाईट) योन्यांमध्ये जन्म मिळतो.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 13 v 22