Chapter 14 · Verse 24
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः । तुल्यप्रियाप्रियो धीरस् तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः
Transliteration
samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ | tulyapriyāpriyo dhīras tulyanindātmasaṃstutiḥ
Translation
सर्व दुःख-सुखात सम, स्वस्थ, सम माती, दगड आणि सोन्याच्या समान असणारा; प्रिय आणि अप्रिय यामध्ये समान असणारा, धीरवान, आणि समान निंदा आणि स्तुती यामध्ये स्थिर असणारा.
Literal meaning: सर्व दुःख-सुखात सम, स्वस्थ, सम माती, दगड आणि सोन्याच्या समान असणारा; प्रिय आणि अप्रिय यामध्ये समान असणारा, धीरवान, आणि समान निंदा आणि स्तुती यामध्ये स्थिर असणारा.
Explanation
धीरवान व्यक्ती सर्व परिस्थितीत समान राहतो.
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्णाने एक आदर्श व्यक्तिमत्वाचे वर्णन केले आहे. जो व्यक्ती सुख-दुःख, प्रिय-अप्रिय, स्तुती-निंदा यामध्ये समभाव ठेवतो, तोच खरा धीरवान आहे. त्याला बाह्य परिस्थितींचा प्रभाव कमी असतो आणि तो आपली अंतःशक्ती टिकवून ठेवतो. या श्लोकात 'समदुःखसुखः' म्हणजेच दुःख आणि सुखात समानता राखणारा, 'स्वस्थः' म्हणजेच मनःशांती असलेला, 'समलोष्टाश्मकाञ्चनः' म्हणजेच माती, दगड आणि सोन्याच्या मूल्यांमध्ये समानता पाहणारा असा व्यक्ती दर्शविला आहे. यामुळे आपल्याला शिकवले जाते की, बाह्य जगाच्या चक्रात अडकून न जाता, आपल्याला आपल्या अंतर्मनात स्थिरता साधावी लागते.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 14 v 24