Chapter 18 · Verse 42
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
शमो दमस् तपः शौचं क्षान्तिर् आर्जवम् एव च । ज्ञानं विज्ञानम् आस्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम्
Transliteration
śamo damas tapaḥ śaucaṃ kṣāntir ārjavam eva ca | jñānaṃ vijñānam āstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam
Translation
शांति, संयम, तप, शुद्धता, क्षमा, और सरलता; ज्ञान, विज्ञान, आस्तिकता, और ब्रह्मकर्म स्वाभाविक रूप से।
Literal meaning: शांति, संयम, तप, शुद्धता, क्षमा, और सरलता; ज्ञान, विज्ञान, आस्तिकता, और ब्रह्मकर्म स्वभाव से।
Explanation
यह श्लोक आत्मा के गुणों और ज्ञान के महत्व को बताता है।
इस श्लोक में भगवान श्रीकृष्ण ने उन गुणों का वर्णन किया है जो एक व्यक्ति के लिए आवश्यक हैं, विशेषकर जो ब्रह्मकर्म में संलग्न हैं। शांति, संयम, तप, शुद्धता, क्षमा, और सरलता ये सभी गुण व्यक्ति के आचार-व्यवहार को सुधारते हैं और उसे आत्मिक उन्नति की ओर ले जाते हैं। ज्ञान और विज्ञान का महत्व भी यहाँ बताया गया है, जो व्यक्ति को सही मार्ग पर चलने में मदद करते हैं। आस्तिकता का अर्थ है ईश्वर में विश्वास रखना, जो कि एक व्यक्ति के जीवन में स्थिरता और संतुलन लाता है। ये सभी गुण स्वाभाविक रूप से उन लोगों में होते हैं जो अपने कर्मों को ब्रह्म के प्रति समर्पित करते हैं।
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 18 v 42