Chapter 18 · Verse 45
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
स्वे स्वे कर्मण्य् अभिरतः संसिद्धिं लभते नरः । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच् छृणु
Transliteration
sve sve karmaṇy abhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ | svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tac chṛṇu
Translation
जो मनुष्य अपने-अपने कर्म में रत रहता है, वह सिद्धि को प्राप्त करता है। जैसे कोई अपने कर्म में रत होकर सिद्धि को प्राप्त करता है, उसे सुनो।
Literal meaning: जो व्यक्ति अपने-अपने कार्यों में लगा रहता है, वह सफलता प्राप्त करता है। जैसे कोई अपने कार्य में लगा हुआ सफलता प्राप्त करता है, उसे सुनो।
Explanation
अपने कर्म में लगे रहने से मनुष्य सिद्धि प्राप्त करता है।
भगवद गीता के इस श्लोक में यह बताया गया है कि जब मनुष्य अपने-अपने कार्य में पूरी निष्ठा और समर्पण के साथ लगा रहता है, तो वह सिद्धि अर्थात् सफलता को प्राप्त करता है। यहाँ 'कर्म' से तात्पर्य है वह कार्य जो व्यक्ति की स्वाभाविक प्रवृत्ति और योग्यता के अनुसार होता है। इस श्लोक में यह भी कहा गया है कि जैसे कोई व्यक्ति अपने कर्म में रत होकर सिद्धि को प्राप्त करता है, उसी प्रकार हमें भी अपने कार्यों में लगना चाहिए। यह सिद्धि केवल बाहरी सफलता नहीं है, बल्कि आत्मिक और मानसिक संतोष भी है।
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 18 v 45