Chapter 3 · Verse 6
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् । इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते
Transliteration
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran | indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate
Translation
कर्मेंद्रियांना संयमित करून जो मनाने स्मरण करतो, तो इंद्रियांच्या वस्तूंमध्ये गोंधळलेला आत्मा मिथ्याचार करणारा म्हणून ओळखला जातो.
Literal meaning: कर्मेंद्रियांना नियंत्रित करून जो मनाने विचार करतो, तो इंद्रियांच्या वस्तूंमध्ये भ्रमित आत्मा मिथ्याचार करणारा म्हणून म्हणाला जातो.
Explanation
कर्मेंद्रियांना संयमित करून मनाने स्मरण करणारा आत्मा मिथ्याचार करणारा मानला जातो.
या श्लोकात भगवान श्रीकृष्ण कर्मेंद्रियांना संयमित करण्याबद्दल सांगत आहेत. जो व्यक्ती कर्मेंद्रियांना नियंत्रित करतो, म्हणजेच आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण ठेवतो आणि मनाने इंद्रियांच्या वस्तूंवर विचार करतो, तो एक गोंधळलेला आत्मा आहे. याला मिथ्याचार म्हणतात कारण तो बाह्य जगाशी असलेल्या संबंधांमध्ये असत्यता आणि भ्रम निर्माण करतो. या श्लोकातून हे स्पष्ट होते की, इंद्रियांच्या वस्तूंमध्ये गोंधळलेला असणे म्हणजे आत्मा योग्य मार्गावर नाही. त्यामुळे, आपल्याला इंद्रियांच्या सुखदुखांपासून दूर राहून आत्मज्ञान प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करावा लागतो.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 3 v 6