Chapter 4 · Verse 29
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
अपाने जुव्हति प्राणं प्राणेपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः
Transliteration
apāne juvhati prāṇaṃ prāṇepānaṃ tathāpare | prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
Translation
अपाण्यात प्राणाला जिव्हा देतात, तसेच इतर लोक प्राण आणि अपान यांना जिव्हा देतात. प्राण आणि अपान यांची गती थांबवून, प्राणायामात संलग्न असतात.
Literal meaning: अपाण्यात जिव्हा देणे म्हणजे प्राणाला जिव्हा देणे, तसेच इतर लोक प्राण आणि अपान यांना जिव्हा देतात. प्राण आणि अपान यांची गती थांबवून, प्राणायामात संलग्न असतात.
Explanation
प्राणायामाद्वारे श्वास आणि अपान यांची गती थांबवली जाते.
या श्लोकात प्राणायामाचे महत्व स्पष्ट केले आहे. प्राण म्हणजे जीवनशक्ती आणि अपान म्हणजे शरीरातील नकारात्मक ऊर्जा. प्राणायाम म्हणजे श्वासाच्या नियंत्रणाद्वारे या दोन्ही शक्तींचा समतोल साधणे. या प्रक्रियेत, श्वास घेताना प्राणाला जिव्हा दिली जाते, म्हणजेच जीवनशक्तीला महत्त्व दिले जाते. इतर लोक देखील प्राण आणि अपान यांना जिव्हा देतात, म्हणजेच ते या शक्तींचा उपयोग करून त्यांच्या जीवनात संतुलन साधतात. प्राणायामाच्या माध्यमातून, व्यक्ती या दोन्ही शक्तींची गती थांबवून मानसिक शांती आणि शारीरिक आरोग्य साधू शकतो.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 4 v 29