Chapter 6 · Verse 8
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः । युक्त इत्य् उच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः
Transliteration
jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ | yukta ity ucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
Translation
ज्ञान आणि विज्ञानाने तृप्त आत्मा, स्थिर मन आणि विजय मिळवलेली इंद्रिये असलेला योगी युक्त मानला जातो; तो लोष्ट, अश्म आणि कांचन यांच्यात समान आहे.
Literal meaning: ज्ञानविज्ञानाने तृप्त आत्मा, स्थिर असलेला आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला योगी युक्त असे म्हणतात; तो माती, दगड आणि सोने यांच्यात समान आहे.
Explanation
ज्ञान आणि विज्ञानाने तृप्त आत्मा असलेला योगी सर्व गोष्टींमध्ये समानता पाहतो.
या श्लोकात भगवद गीतेमध्ये योगीच्या गुणांची चर्चा केली आहे. ज्ञान आणि विज्ञानाने तृप्त असलेला आत्मा म्हणजे तो व्यक्ती जो ज्ञानाच्या आणि अनुभवाच्या आधारे संतुष्ट आहे. 'कूटस्थ' म्हणजे स्थिर, म्हणजे त्याचे मन कोणत्याही परिस्थितीत स्थिर राहते. 'विजितेन्द्रियः' म्हणजे त्याच्या इंद्रियांचा विजय झाला आहे, म्हणजे तो आपल्या इंद्रियांच्या इच्छांना नियंत्रित करतो. 'युक्त' म्हणजे तो योगी आहे. 'समलोष्टाश्मकाञ्चनः' या वाक्यात लोष्ट (कांदा), अश्म (कांस्य) आणि कांचन (सोने) यांच्यात समानता दर्शवली आहे, म्हणजे तो सर्व गोष्टींमध्ये समानता पाहतो, त्याला काहीही विशेष मानले जात नाही. त्यामुळे, एक योगी या सर्व गोष्टींमध्ये एकसारखा असतो.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 6 v 8