Chapter 1 · Verse 15
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
नदीनां शस्त्रपाणीनांनखीनां शृङ्गिणां तथा । विश्वासो नैव कर्तव्यः स्त्रीषु राजकुलेषु च
Transliteration
nadīnāṃ śastrapāṇīnāṃnakhīnāṃ śṛṅgiṇāṃ tathā | viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca
Translation
नदियों, शस्त्रधारियों, नखों और शृंगों पर विश्वास नहीं करना चाहिए, न ही स्त्रियों और राजकुलों में।
Literal meaning: नदियों, शस्त्रधारियों, नखों और शृंगों पर विश्वास नहीं करना चाहिए, स्त्रियों और राजकुलों में भी।
Explanation
किसी पर भी अंधा विश्वास नहीं करना चाहिए।
इस श्लोक में कहा गया है कि नदियों, शस्त्रधारियों, नखों और शृंगों पर विश्वास नहीं करना चाहिए, न ही स्त्रियों और राजकुलों में। इसका मुख्य अर्थ यह है कि हमें किसी भी चीज़ या व्यक्ति पर अंधा विश्वास नहीं करना चाहिए। नदियाँ कभी-कभी अपने प्रवाह में परिवर्तन कर सकती हैं, शस्त्रधारी व्यक्ति अपने हथियार का उपयोग कर सकते हैं, और स्त्रियाँ तथा राजकुल भी अपने स्वार्थ के लिए धोखा दे सकते हैं। इसलिए, हमें हमेशा सतर्क रहना चाहिए और अपने विवेक का उपयोग करना चाहिए।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 01-15