Chapter 10 · Verse 20
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
शोकेन रोगा वर्धन्ते पयसा वर्धते तनुः । घृतेन वर्धते वीर्यं मांसान्मांसं प्रवर्धते
Transliteration
śokena rogā vardhante payasā vardhate tanuḥ | ghṛtena vardhate vīryaṃ māṃsānmāṃsaṃ pravardhate
Translation
दुःखाने रोग वाढतात, दूधाने शरीर वाढते. तुपाने वीर्य वाढते, मांसाने मांस वाढते.
Literal meaning: दुःखाने रोग वाढतात, दूधाने शरीर वाढते. तुपाने वीर्य वाढते, मांसाने मांस वाढते.
Explanation
दुःखामुळे रोग वाढतात, दूधामुळे शरीराची वाढ होते.
या श्लोकात जीवनातील विविध गोष्टींचा उल्लेख केला आहे. दुःख किंवा शोकामुळे व्यक्तीच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होतो आणि त्यामुळे रोग वाढतात. याउलट, दूध हे शरीराच्या वाढीसाठी आवश्यक आहे. तुपाने वीर्य वाढते म्हणजेच तुपाचा सेवन केल्याने शरीराची ताकद आणि ऊर्जा वाढते. तसेच, मांस खाल्ल्याने मांसाची वाढ होते, म्हणजेच शरीराच्या पेशींची वाढ होते. या श्लोकातून हे स्पष्ट होते की, जीवनातील सकारात्मक गोष्टींमुळे आरोग्य आणि शक्ती वाढते, तर नकारात्मक भावना किंवा दुःखामुळे आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 10-20