Chapter 10 · Verse 6
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
लुब्धानां याचकः शत्रुर्मूर्खानां बोधको रिपुः । जारस्त्रीणां पतिः शत्रुश्चौराणां चन्द्रमा रिपुः
Transliteration
lubdhānāṃ yācakaḥ śatrurmūrkhānāṃ bodhako ripuḥ | jārastrīṇāṃ patiḥ śatruścaurāṇāṃ candramā ripuḥ
Translation
लोभींचा याचक शत्रू, मूर्खांचा बोधक शत्रू; जार स्त्रियांच्या पतीचा शत्रू आणि चोरांचा चंद्रमा शत्रू.
Literal meaning: लोभींचा याचक शत्रू, मूर्खांचा बोधक शत्रू; जार स्त्रियांच्या पतीचा शत्रू आणि चोरांचा चंद्रमा शत्रू.
Explanation
लोभी, मूर्ख, जार स्त्रियांचे पती आणि चोर यांचे शत्रू आहेत.
या श्लोकात चाणक्यांनी विविध प्रकारच्या शत्रूंविषयी सांगितले आहे. 'लोभींचा याचक शत्रू' म्हणजे जो लोभी आहे तो नेहमीच दुसऱ्यांवर अवलंबून असतो आणि त्याला याचक म्हणून पाहिले जाते. 'मूर्खांचा बोधक शत्रू' म्हणजे मूर्ख व्यक्तीला योग्य मार्ग दाखवणारा, जो त्याला शत्रू वाटतो. 'जार स्त्रियांच्या पतीचा शत्रू' म्हणजे जार स्त्रीच्या पतीसाठी, जो तिच्या वर्तनामुळे असुरक्षित असतो. 'चोरांचा चंद्रमा शत्रू' म्हणजे चोरांना चंद्राच्या प्रकाशात उघडकीस येण्याची भीती असते, त्यामुळे चंद्र त्यांचा शत्रू आहे. या श्लोकातून चाणक्यांनी विविध प्रकारच्या शत्रूंना स्पष्ट केले आहे आणि त्यांचा विचार करताना सावध राहण्याची गरज अधोरेखित केली आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 10-06