Chapter 11 · Verse 18
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
देयं भोज्यधनं धनं सुकृतिभिर्नो सञ्चयस्तस्य वै श्रीकर्णस्य बलेश्च विक्रमपतेरद्यापि कीर्तिः स्थिता । अस्माकं मधुदानभोगरहितं नाथं चिरात्संचितं निर्वाणादिति नैजपादयुगलं धर्षन्त्यहो मक्षिकाः
Transliteration
deyaṃ bhojyadhanaṃ dhanaṃ sukṛtibhirno sañcayastasya vai śrīkarṇasya baleśca vikramapateradyāpi kīrtiḥ sthitā | asmākaṃ madhudānabhogarahitaṃ nāthaṃ cirātsaṃcitaṃ nirvāṇāditi naijapādayugalaṃ dharṣantyaho makṣikāḥ
Translation
देत जिव्हाळ्याचे धन, धन म्हणजे चांगले कार्य, त्याचा संचय श्रीकर्ण आणि बलशाली विक्रमपती यांचा आहे, आजही कीर्ती स्थिर आहे. आमचा मधु-दानाचा भोग नसलेला नाथ, जो दीर्घकाळ संचित आहे, निर्वाणात आहे, हे पाहून माशीही त्या नाजूक पायांना धक्का देत नाही.
Literal meaning: देत जिव्हाळ्याचे धन, धन म्हणजे चांगले कार्य, त्याचा संचय श्रीकर्ण आणि बलशाली विक्रमपती यांचा आहे, आजही कीर्ती स्थिर आहे. आमचा मधु-दानाचा भोग नसलेला नाथ, जो दीर्घकाळ संचित आहे, निर्वाणात आहे, हे पाहून माशीही त्या नाजूक पायांना धक्का देत नाही.
Explanation
चांगले कार्य आणि त्याचे फल यांचा संचय महत्त्वाचा आहे, ज्यामुळे कीर्ती टिकून राहते.
या श्लोकात चांगल्या कार्यांचे महत्त्व दर्शवले आहे. चांगले कार्य म्हणजे समाजासाठी उपयुक्त असलेले कार्य, ज्यामुळे व्यक्तीची कीर्ती टिकून राहते. श्रीकर्ण आणि बलशाली विक्रमपती यांच्यासारख्या व्यक्तींचा संचय म्हणजे त्यांचे चांगले कार्य आणि त्यातून मिळालेली कीर्ती. श्लोकात म्हटले आहे की, जरी आमचा नाथ मधु-दानाचा भोग घेत नसला तरी त्याची कीर्ती दीर्घकाळ टिकून राहते. यामुळे हे स्पष्ट होते की, चांगले कार्य केल्याने व्यक्तीची कीर्ती वाढते आणि ती काळाच्या ओघातही टिकून राहते. माशी जरी नाजूक असली तरी ती त्या नाजूक पायांना धक्का देत नाही, म्हणजेच चांगल्या कार्याची महत्ता इतकी आहे की, ती अगदी लहान गोष्टींनाही प्रभावित करत नाही.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 11-18