Chapter 11 · Verse 3
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
हस्ती स्थूलतनुः स चाङ्कुशवशः किं हस्तिमात्रोऽङ्कुशो दीपे प्रज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः । वज्रेणापि हताः पतन्ति गिरयः किं वज्रमात्रं नगा-स्तेजो यस्य विराजते स बलवान्स्थूलेषु कः प्रत्ययः
Transliteration
hastī sthūlatanuḥ sa cāṅkuśavaśaḥ kiṃ hastimātro'ṅkuśo dīpe prajvalite praṇaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamaḥ | vajreṇāpi hatāḥ patanti girayaḥ kiṃ vajramātraṃ nagā-stejo yasya virājate sa balavānsthūleṣu kaḥ pratyayaḥ
Translation
ആനയുടെ ശരീരം വലുതാണ്, അതിന് ആങ്കുഷത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഉണ്ട്. വെളിച്ചത്തിൽ തെളിയുന്ന ആങ്കുഷം മാത്രം ആനയെ നശിപ്പിക്കുമോ? വെളിച്ചം മാത്രം ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കുമോ? വജ്രത്താൽ അടിക്കപ്പെട്ടതും പർവ്വതങ്ങൾ വീഴുന്നു; വജ്രം മാത്രം പർവ്വതങ്ങളെ വീഴ്ത്തുമോ? ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ശക്തി ഏവരെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്, എന്നാൽ വലുതായവയിൽ ആരാണ് ഉറപ്പുള്ളത്?
Literal meaning: ആനയുടെ ശരീരം വലുതാണ്, അതിന് ആങ്കുഷത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം ഉണ്ട്. വെളിച്ചത്തിൽ തെളിയുന്ന ആങ്കുഷം മാത്രം ആനയെ നശിപ്പിക്കുമോ? വെളിച്ചം മാത്രം ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കുമോ? വജ്രത്താൽ അടിക്കപ്പെട്ടതും പർവ്വതങ്ങൾ വീഴുന്നു; വജ്രം മാത്രം പർവ്വതങ്ങളെ വീഴ്ത്തുമോ? ആകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ശക്തി ഏവരെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്, എന്നാൽ വലുതായവയിൽ ആരാണ് ഉറപ്പുള്ളത്?
Explanation
ശക്തി മാത്രമല്ല, നിയന്ത്രണം, ബുദ്ധി എന്നിവയും ആവശ്യമാണ്.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, ആനയുടെ വലിയ ശരീരം, ആങ്കുഷത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ഉള്ളതായാണ് പറയുന്നത്. ആനയെ നശിപ്പിക്കാൻ ആങ്കുഷം മാത്രം മതിയാകുമോ എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ, ശക്തിയുടെ അർത്ഥം മാത്രമല്ല, അതിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്ന ബുദ്ധിയും ആവശ്യമാണ് എന്ന സന്ദേശം നൽകുന്നു. വെളിച്ചം ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, വെളിച്ചം മാത്രം മതിയാകില്ല; അതിന് ശക്തമായ ഒരു ഉറവിടം വേണം. അതുപോലെ, വജ്രം പർവ്വതങ്ങളെ തകർക്കാൻ കഴിയും, എന്നാൽ അതിന് ശക്തമായ ഒരു അടിത്തറ വേണം. അതിനാൽ, വലിയതും ശക്തമായതും ആയിട്ടും, അവയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്ന ബുദ്ധി, നയം, നിയന്ത്രണം എന്നിവയും അത്ര തന്നെ പ്രധാനമാണ്. ഈ സന്ദേശം, ശക്തി മാത്രമല്ല, അതിനെ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് അറിയുന്ന ബുദ്ധിയും ആവശ്യമാണ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 11-03