Chapter 11 · Verse 4
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
कलौ दशसहस्राणि हरिस्त्यजति मेदिनीम् । तदर्धं जाह्नवीतोयं तदर्धं ग्रामदेवताः
Transliteration
kalau daśasahasrāṇi haristyajati medinīm | tadardhaṃ jāhnavītoyaṃ tadardhaṃ grāmadevatāḥ
Translation
कलीमध्ये दहा हजार हरिण पृथ्वीचा त्याग करतात. त्यातला अर्धा भाग गंगा आहे, आणि त्यातला अर्धा भाग गावाच्या देवता आहेत.
Literal meaning: कलीमध्ये दहा हजार हरिण पृथ्वीचा त्याग करतात. त्यातला अर्धा भाग गंगा आहे, आणि त्यातला अर्धा भाग गावाच्या देवता आहेत.
Explanation
कलीच्या काळात दहा हजार हरिण पृथ्वीचा त्याग करतात, ज्यात गंगा आणि गावाच्या देवता यांचा समावेश आहे.
या श्लोकात कलीच्या काळातील एक गंभीर सत्य व्यक्त केले आहे. कली म्हणजे अधर्म, अज्ञान आणि दुर्गुणांचा काळ. या काळात, दहा हजार हरिण म्हणजे अनेक जीव-जंतु पृथ्वीचा त्याग करतात, म्हणजेच त्यांना त्यांच्या नैसर्गिक स्थानांपासून दूर जावे लागते. यामध्ये गंगा नदीचा अर्धा भाग आणि गावाच्या देवता यांचा अर्धा भाग आहे. गंगा नदी, जी पवित्र मानली जाते, ती जीवनदायिनी आहे, तर गावाच्या देवता म्हणजे स्थानिक संरक्षण करणारे शक्ती. याचा अर्थ असा आहे की या काळात पवित्रता आणि स्थानिक देवते यांचे महत्त्व कमी झाले आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 11-04