Chapter 12 · Verse 14
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ट्रवत् । आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः
Transliteration
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat | ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ
Translation
ज्याने इतरांच्या पत्नींच्या बाबतीत मातेसमान, इतरांच्या संपत्तींच्या बाबतीत मातीप्रमाणे आणि सर्व प्राण्यांच्या बाबतीत स्वतःप्रमाणे पाहिले, तो ज्ञानी आहे.
Literal meaning: ज्याने इतरांच्या पत्नींच्या बाबतीत मातेसमान, इतरांच्या संपत्तींच्या बाबतीत मातीप्रमाणे आणि सर्व प्राण्यांच्या बाबतीत स्वतःप्रमाणे पाहिले, तो ज्ञानी आहे.
Explanation
ज्ञानी व्यक्ती इतरांच्या बाबतीत समानता ठेवतो.
या श्लोकात चाणक्य ज्ञानाच्या गूढतेवर प्रकाश टाकतात. इतरांच्या पत्नींच्या बाबतीत मातेसमान आदर ठेवणे, इतरांच्या संपत्तींच्या बाबतीत मातीप्रमाणे कमी महत्त्व देणे आणि सर्व प्राण्यांच्या बाबतीत स्वतःप्रमाणे विचार करणे, हे सर्व गुण एक ज्ञानी व्यक्तीमध्ये असावे लागतात. याचा अर्थ असा की, एक ज्ञानी व्यक्ती इतरांच्या बाबतीत भेदभाव न करता, समानता आणि आदराने वागतो. तो इतरांच्या भावनांचा आदर करतो आणि त्यांना त्यांच्या स्थानानुसार महत्त्व देतो.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-14