Languages

Chapter 12 · Verse 19

Chapter 12 · Verse 19

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

अनालोक्य व्ययं कर्ता अनाथः कलहप्रियः । आतुरः सर्वक्षेत्रेषु नरः शीघ्रं विनश्यति

Transliteration

anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ | āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati

Translation

जो बिना देखे व्यय करता है, वह अनाथ और कलहप्रिय होता है। हर क्षेत्र में व्याकुल व्यक्ति शीघ्र ही विनाश को प्राप्त होता है।

Literal meaning: जो बिना देखे खर्च करता है, वह अनाथ और झगड़ालू होता है। हर जगह परेशान व्यक्ति जल्दी ही नष्ट हो जाता है।

Explanation

जो बिना सोच-समझकर खर्च करता है, वह संकट में पड़ता है।

इस श्लोक में यह कहा गया है कि जो व्यक्ति बिना देखे-समझे व्यय करता है, वह न केवल अनाथ होता है, बल्कि उसकी प्रवृत्ति कलहप्रिय भी होती है। इसका तात्पर्य यह है कि ऐसे व्यक्ति की स्थिति अस्थिर होती है और वह हर क्षेत्र में असफलता का सामना करता है। जब कोई व्यक्ति अपने खर्चों पर ध्यान नहीं देता और बिना योजना के धन का उपयोग करता है, तो वह जल्दी ही संकट में पड़ जाता है। यह श्लोक हमें यह सिखाता है कि हमें अपने संसाधनों का विवेकपूर्ण और सोच-समझकर उपयोग करना चाहिए।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-19

Share X Facebook