Chapter 12 · Verse 3
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
दाक्षिण्यं स्वजने दया परजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिः साधुजने स्मयः खलजने विद्वज्जने चार्जवम् । शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने नारीजने धूर्तता इत्थं ये पुरुषा कलासु कुशलास्तेष्वेव लोकस्थितिः
Transliteration
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam | śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ
Translation
ಸ್ವಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ, ಪರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಯೆ, ದುರ್ಜನರಲ್ಲಿ ಶಾಠ್ಯ, ಸಾಧುಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಖಲಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಯ, ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜವ, ಶತ್ರುಜನರಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ, ಗುರುಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ, ನಾರಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಧೂೃತತೆ; ಈ ರೀತಿಯವರು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರು ಮಾತ್ರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
Literal meaning: ಸ್ವಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ, ಪರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಯೆ, ದುರ್ಜನರಲ್ಲಿ ಶಾಠ್ಯ, ಸಾಧುಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಖಲಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಯ, ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜವ, ಶತ್ರುಜನರಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ, ಗುರುಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ, ನಾರಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಧೂೃತತೆ; ಈ ರೀತಿಯವರು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರು ಮಾತ್ರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
Explanation
ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ (ನಮ್ಮ ಜನರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ), ಪರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ದಯೆ (ಇತರರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ), ದುರ್ಜನರಲ್ಲಿ ಶಾಠ್ಯ (ಕೆಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ), ಸಾಧುಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ (ಸಾಧುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹ), ಖಲಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಯ (ಕೆಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ), ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜವ (ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ), ಶತ್ರುಜನರಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ (ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ), ಗುರುಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ (ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ), ನಾರಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಧೂೃತತೆ (ಮಹಿಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯ) ಇವೆ. ಈ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿದರೆ, ಅವರು ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಾಣಕ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-03