Chapter 12 · Verse 4
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
हस्तौ दानविवर्जितौ श्रुतिपुटौ सारस्वतद्रोहिणौ नेत्रे साधुविलोकनेन रहिते पादौ न तीर्थं गतौ । अन्यायार्जितवित्तपूर्णमुदरं गर्वेण तुङ्गं शिरो रे रे जम्बुक मुञ्च मुञ्च सहसा नीचं सुनिन्द्यं वपुः
Transliteration
hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau | anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ
Translation
చేతులు దానవుల నుండి విడివిడిగా ఉండి, శ్రుతి పుటలతో కూడి, సారస్వత ద్రోహులను కలిగి, కళ్లతో సద్గుణాలను చూడకుండా, కాళ్లు తీర్థాలకు వెళ్లకుండా ఉంటే; అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో నిండిన కడుపు గర్వంతో ఎత్తుగా ఉన్నప్పుడు, ఓ జంబుకా, వెంటనే నీ చర్మాన్ని వదులుకో, నీ కీడు మోసి, తక్కువ స్థాయికి దిగుము.
Literal meaning: చేతులు దానవుల నుండి విడివిడిగా ఉండి, శ్రుతి పుటలతో కూడి, సారస్వత ద్రోహులను కలిగి, కళ్లతో సద్గుణాలను చూడకుండా, కాళ్లు తీర్థాలకు వెళ్లకుండా ఉంటే; అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో నిండిన కడుపు గర్వంతో ఎత్తుగా ఉన్నప్పుడు, ఓ జంబుకా, వెంటనే నీ చర్మాన్ని వదులుకో, నీ కీడు మోసి, తక్కువ స్థాయికి దిగుము.
Explanation
అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనం గర్వాన్ని కలిగిస్తుంది, కానీ సద్గుణాలను చూడకుండా ఉండటం మంచిది కాదు.
ఈ శ్లోకంలో చాణక్యుడు మనిషి యొక్క ఆచారాలను మరియు ధనాన్ని ఎలా సంపాదించాలో వివరిస్తున్నారు. చేతులు దానవుల నుండి విడివిడిగా ఉండడం అంటే, మనం చెడు పనులలో పాల్గొనకూడదు అని సూచిస్తుంది. శ్రుతి పుటలతో కూడి అంటే, మనం పుస్తకాల ద్వారా పొందిన జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించాలి. సారస్వత ద్రోహులను కలిగి అంటే, మనం సద్గుణాలను చూడకుండా ఉండటం మంచిది కాదు. కాళ్లు తీర్థాలకు వెళ్లకుండా ఉంటే అంటే, మనం మంచి ప్రదేశాలకు వెళ్లకుండా ఉండటం మంచిది కాదు. అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో నిండిన కడుపు గర్వంతో ఎత్తుగా ఉన్నప్పుడు అంటే, మనం అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో గర్వంగా ఉండకూడదు. ఈ శ్లోకంలో చాణక్యుడు మనకు సూచిస్తున్నది, మనం సద్గుణాలను అవగాహన చేసుకోవాలి మరియు అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని వదిలి, తక్కువ స్థాయికి దిగడం మంచిది.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-04