Chapter 12 · Verse 6
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
पत्रं नैव यदा करीलविटपे दोषो वसन्तस्य किं नोलूकोऽप्यवलोकते यदि दिवा सूर्यस्य किं दूषणम् । वर्षा नैव पतन्ति चातकमुखे मेघस्य किं दूषणं यत्पूर्वं विधिना ललाटलिखितं तन्मार्जितुं कः क्षमः
Transliteration
patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam | varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ
Translation
पानं जेव्हा करीलविटपावर नसते, तेव्हा वसंताचा दोष काय? जर दिवसा सूर्याला काही दोष नाही, तर नीलकंठही का पाहत नाही? वर्षा चातकाच्या तोंडावर पडत नाही, मग मेघाचा दोष काय? जे पूर्वी विधिनुसार ललाटावर लिहिलं आहे, ते साफ करण्यास कोण सक्षम आहे?
Literal meaning: पान जेव्हा करीलविटपावर नाही, तेव्हा वसंताचा दोष काय? जर दिवसा सूर्याचा काही दोष नाही, तर नीलकंठही का पाहत नाही? वर्षा चातकाच्या तोंडावर पडत नाही, मग मेघाचा दोष काय? जे पूर्वी विधिनुसार ललाटावर लिहिलं आहे, ते साफ करण्यास कोण सक्षम आहे?
Explanation
जीवनातील घटनांवर आपला नियंत्रण नाही, त्यामुळे दोषारोप करणे व्यर्थ आहे.
या श्लोकात जीवनातील अनियंत्रित घटकांवर विचार केला आहे. करीलविटपावर पान नसताना वसंताचा दोष कशाला? म्हणजेच, काही गोष्टी आपल्या नियंत्रणाबाहेर असतात, त्यामुळे त्यावर दोषारोप करणे योग्य नाही. दिवसा सूर्याला दोष नसताना नीलकंठ का पाहत नाही? याचा अर्थ, काही गोष्टी आपल्याला दिसत नाहीत किंवा समजत नाहीत, तरीही त्यावर टीका करणे योग्य नाही. चातकाच्या तोंडावर वर्षा पडत नाही, त्यामुळे मेघाचा दोष कशाला? म्हणजेच, काही गोष्टी आपल्या अपेक्षांच्या विरुद्ध जातात, पण त्या गोष्टींवर दोषारोप करणे निरर्थक आहे. जे पूर्वीच ठरवले गेले आहे, ते बदलणे आपल्या हातात नाही, त्यामुळे त्यावर चिंता करणे किंवा दोषारोप करणे व्यर्थ आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-06