Chapter 13 · Verse 12
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
बन्धाय विषयासङ्गो मुक्त्यै निर्विषयं मनः । मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः
Transliteration
bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ | mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ
Translation
बन्धनासाठी विषयांचा आसक्ती, मुक्तीसाठी निर्विषय मन. मनच मानवाच्या बन्धन आणि मोक्षाचे कारण आहे.
Literal meaning: बन्धनासाठी विषयांच्या आसक्ती, मुक्तीसाठी निर्विषय मन. मनच मानवांच्या बन्धन आणि मोक्षाचे कारण आहे.
Explanation
विषयांच्या आसक्तीमुळे बन्धन होते, तर निर्विषय मनामुळे मुक्ती मिळते.
या श्लोकात चाणक्यांनी मनाच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकला आहे. मनुष्याच्या जीवनात बन्धन आणि मोक्ष यांचे कारण मनच आहे. जेव्हा आपण विषयांमध्ये आसक्त होतो, तेव्हा आपण बन्धनात अडकतो. याउलट, जेव्हा आपण निर्विषय मन ठेवतो, तेव्हा आपण मुक्ती मिळवतो. म्हणजेच, आपल्या इच्छांना आणि विषयांना नियंत्रित करणे आवश्यक आहे, कारण त्यांच्यातील आसक्ती आपल्याला बन्धनात अडकवते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 13-12