Chapter 14 · Verse 12
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च । नित्यं यत्नेन सेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट्
Transliteration
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca | nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ
Translation
आग, जल, स्त्रियाँ, मूर्ख लोग, सर्प और राजकुल - ये सभी हमेशा प्रयास से ही सेवा योग्य हैं, क्योंकि ये तुरंत प्राण लेने वाले हैं।
Literal meaning: आग, जल, महिलाएँ, मूर्ख, सर्प और राजकुल - ये सभी हमेशा प्रयास से सेवा करने योग्य हैं, क्योंकि ये तुरंत प्राण हरने वाले हैं।
Explanation
आग, जल, स्त्रियाँ, मूर्ख लोग, सर्प और राजकुल - ये सभी खतरनाक हैं और इनसे सावधानी बरतनी चाहिए।
इस श्लोक में कहा गया है कि आग, जल, स्त्रियाँ, मूर्ख लोग, सर्प और राजकुल ऐसे तत्व हैं जिनसे हमेशा सावधानी बरतनी चाहिए। ये सभी तत्व किसी भी समय हानिकारक हो सकते हैं। आग और जल का उपयोग सही तरीके से करना चाहिए, अन्यथा ये जीवन के लिए खतरा बन सकते हैं। इसी तरह, मूर्ख लोग और सर्प भी खतरनाक हो सकते हैं। राजकुल भी कभी-कभी अपने अधिकारों का दुरुपयोग कर सकते हैं। इसलिए, इन सभी से निपटने के लिए सतर्कता और प्रयास की आवश्यकता है।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 14-12