Chapter 14 · Verse 12
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च । नित्यं यत्नेन सेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट्
Transliteration
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca | nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ
Translation
आग, जल, स्त्रिया, मूर्ख, सर्प आणि राजकुल यांना सतत प्रयत्नाने सेवा करणे आवश्यक आहे, कारण हे सहा तात्काळ प्राण घेणारे आहेत.
Literal meaning: आग, जल, स्त्रिया, मूर्ख, सर्प आणि राजकुल यांना नित्य प्रयत्नाने सेवा करणे आवश्यक आहे, कारण हे सहा तात्काळ प्राणहरणारे आहेत.
Explanation
आग, जल, स्त्रिया, मूर्ख, सर्प आणि राजकुल यांना सतत सेवा करणे आवश्यक आहे कारण हे सहा तात्काळ प्राण घेणारे आहेत.
या श्लोकात चाणक्य यांनी काही गोष्टींचा उल्लेख केला आहे ज्या आपल्या जीवनात अत्यंत धोकादायक ठरू शकतात. आग आणि जल हे नैसर्गिक घटक आहेत, जे आपल्या जीवनासाठी आवश्यक असले तरी त्यांच्याशी असलेला संबंध काळजीपूर्वक असावा लागतो. स्त्रिया, मूर्ख, सर्प आणि राजकुल यांना 'सतत प्रयत्नाने सेवा करणे' हे सांगण्यात आले आहे, कारण या सर्व गोष्टींमध्ये एक विशेषता आहे - त्यांच्याशी असलेला संबंध किंवा त्यांच्याकडून मिळणारे धोके तात्काळ प्राण घेऊ शकतात. मूर्ख व्यक्तींच्या सानिध्यात राहणे, किंवा राजकुलांच्या राजकारणात अडकणे, हे आपल्या जीवनासाठी धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे चाणक्य यांचे हे शिक्षण आपल्याला सतर्क राहण्याची आणि योग्य निर्णय घेण्याची शिकवण देते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 14-12