Languages

Chapter 14 · Verse 3

Chapter 14 · Verse 3

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

पुनर्वित्तं पुनर्मित्रं पुनर्भार्या पुनर्मही । एतत्सर्वं पुनर्लभ्यं न शरीरं पुनः पुनः

Transliteration

punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī | etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ

Translation

पुनः धन, पुनः मित्र, पुनः पत्नी, पुनः भूमि। ये सभी पुनः प्राप्त किए जा सकते हैं, परंतु शरीर को पुनः नहीं पाया जा सकता।

Literal meaning: पुनः धन, पुनः मित्र, पुनः पत्नी, पुनः भूमि। ये सभी पुनः प्राप्त किए जा सकते हैं, परंतु शरीर को पुनः नहीं पाया जा सकता।

Explanation

धन, मित्र, पत्नी और भूमि पुनः प्राप्त किए जा सकते हैं, लेकिन शरीर को पुनः नहीं पाया जा सकता।

इस श्लोक में चाणक्य यह समझाते हैं कि जीवन में कुछ चीजें, जैसे धन, मित्रता, पत्नी और भूमि, जिन्हें हम खो सकते हैं, उन्हें हम पुनः प्राप्त कर सकते हैं। लेकिन हमारे शरीर का कोई विकल्प नहीं है; यह एक बार चला गया तो वापस नहीं आता। इसलिये, हमें अपने शरीर और स्वास्थ्य का ध्यान रखना चाहिए, क्योंकि यह सबसे मूल्यवान है। जीवन में भौतिक चीजों की पुनर्प्राप्ति संभव है, लेकिन जीवन का अंत एक बार हो जाने पर पुनः जीवन नहीं मिलता।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 14-03

Share X Facebook