Languages

Chapter 16 · Verse 14

Chapter 16 · Verse 14

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः । तस्मात्तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता

Transliteration

priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ | tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā

Translation

प्रिय वाक्य देने से सभी जीव संतुष्ट होते हैं। इसलिए वही बात कहनी चाहिए, जिसमें कोई दरिद्रता न हो।

Literal meaning: प्रिय वाक्य देने से सभी जीव संतुष्ट होते हैं। इसलिए वही बात कहनी चाहिए, जिसमें कोई दरिद्रता न हो।

Explanation

प्रिय वाक्य बोलने से सभी संतुष्ट होते हैं। इसलिए ऐसा बोलना चाहिए जिसमें कोई कमी न हो।

इस श्लोक का मुख्य अर्थ है कि जब हम दूसरों से बात करते हैं, तो हमें हमेशा प्रिय और सकारात्मक शब्दों का चयन करना चाहिए। प्रिय वाक्य देने से न केवल सामने वाले व्यक्ति की भावनाओं को ठेस नहीं पहुँचती, बल्कि वे संतुष्ट और खुश भी होते हैं। यह एक महत्वपूर्ण सामाजिक कौशल है, जो संबंधों को मजबूत बनाता है। इस श्लोक में यह भी कहा गया है कि हमें अपनी बातों में ऐसी कोई कमी नहीं रखनी चाहिए जो दूसरों को दुखी करे। इसलिए, जब भी हम कुछ कहें, हमें यह ध्यान रखना चाहिए कि हमारे शब्दों में कोई दरिद्रता न हो, अर्थात् वे नकारात्मकता या अपमान से मुक्त हों।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 16-13; relabelled duplicate key

Share X Facebook