Chapter 16 · Verse 5
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
न निर्मितो न चैव न दृष्टपूर्वो न श्रूयते हेममयः कुरंगः । तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य विनाशकाले विपरीतबुद्धिः
Transliteration
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo na śrūyate hemamayaḥ kuraṃgaḥ | tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya vināśakāle viparītabuddhiḥ
Translation
न तयार केलेला, न पूर्वी पाहिलेला, न ऐकलेला, सोनेरी कासव असतो. तरीही रघुनंदनाच्या तृष्णा विनाशाच्या वेळी विपरीत बुद्धी असते.
Literal meaning: न तयार केलेला, न पूर्वी पाहिलेला, न ऐकलेला, सोनेरी कासव असतो. तरीही रघुनंदनाच्या तृष्णा विनाशाच्या वेळी विपरीत बुद्धी असते.
Explanation
तृष्णा आणि इच्छांच्या प्रभावामुळे मनुष्याची बुद्धी अनेकदा विपरीत विचार करते.
या श्लोकात सांगितले आहे की, सोनेरी कासव म्हणजेच एक अद्भुत वस्तू आहे, जी न तयार केलेली, न पूर्वी पाहिलेली, आणि न ऐकलेली आहे. याचा अर्थ असा की, काही गोष्टी आपल्या अनुभवातून बाहेर असतात, तरीही त्या आपल्याला आकर्षित करतात. रघुनंदनाच्या तृष्णा म्हणजेच इच्छांच्या वेळी, मनुष्याची बुद्धी विपरीत विचार करू लागते. म्हणजेच, जेव्हा आपल्याला काही गोष्टींची तीव्र इच्छा असते, तेव्हा आपण त्या गोष्टींच्या प्राप्तीसाठी आपल्या बुद्धीला योग्य मार्गाने वापरण्याऐवजी, अनेकदा चुकीच्या निर्णयांकडे वळतो. हे लक्षात घेतल्यास, तृष्णा आणि इच्छांच्या प्रभावामुळे आपली बुद्धी कधी कधी विपरीत दिशेने जात असते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 16-05