Chapter 17 · Verse 8
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
तक्षकस्य विषं दन्ते मक्षिकायास्तु मस्तके । वृश्चिकस्य विषं पुच्छे सर्वाङ्गे दुर्जने विषम्
Transliteration
takṣakasya viṣaṃ dante makṣikāyāstu mastake | vṛścikasya viṣaṃ pucche sarvāṅge durjane viṣam
Translation
तक्षकाचा विष दातात, मक्षिकाचा विष डोक्यात; वृश्चिकाचा विष शेपटीत, दुर्जनाच्या सर्वांगात विष आहे.
Literal meaning: तक्षकाचा विष दातात, मक्षिकाचा विष डोक्यात; वृश्चिकाचा विष शेपटीत, दुर्जनाच्या सर्वांगात विष आहे.
Explanation
दुर्जन व्यक्तीच्या सर्व अंगात विष आहे, जसे विविध प्राण्यांचे विष त्यांच्या विशिष्ट भागात असते.
या श्लोकात चाणक्याने दुर्जन व्यक्तींच्या स्वभावाची तुलना विविध प्राण्यांच्या विषाशी केली आहे. तक्षक, मक्षिका आणि वृश्चिक यांचे विष त्यांच्या विशिष्ट अंगात असते, परंतु दुर्जन व्यक्तीच्या सर्व अंगात विष असते. याचा अर्थ असा आहे की दुर्जन व्यक्तीच्या वर्तनात आणि स्वभावात सर्वत्र नकारात्मकता आणि हानिकारकता असते. त्यांची वर्तमनात असलेली विषारी वृत्ती त्यांच्या सर्व अंगात, म्हणजे त्यांच्या विचार, वर्तन, आणि क्रियेत दिसून येते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 17-08