Chapter 3 · Verse 12
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अतिरूपेण वा सीता अतिगर्वेण रावणः । अतिदानाद्बलिर्बद्धो ह्यतिसर्वत्र वर्जयेत्
Transliteration
atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ | atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet
Translation
या तो सीता अत्यंत सुंदर हैं, या रावण अत्यंत गर्वित है। अत्यधिक दान देने वाला बलि हर जगह से वर्जित होना चाहिए।
Literal meaning: या तो सीता अत्यधिक रूपवान हैं, या रावण अत्यधिक गर्वित है। अत्यधिक दान देने वाला बलि हर जगह से वर्जित होना चाहिए।
Explanation
अत्यधिक गर्व और दान देने की प्रवृत्ति नकारात्मक परिणाम ला सकती है।
इस श्लोक में कहा गया है कि या तो सीता अत्यंत सुंदर हैं, या रावण अत्यंत गर्वित है। यह एक गहरी बात को दर्शाता है कि जब कोई व्यक्ति अपने गुणों या संपत्तियों पर अत्यधिक गर्व करता है, तो वह अपने आप को नुकसान पहुंचा सकता है। इसके साथ ही, अत्यधिक दान देने वाला व्यक्ति, जो अपने दान के कारण गर्वित होता है, उसे भी समाज से वर्जित किया जाना चाहिए। यह इस बात की ओर इशारा करता है कि संतुलन बनाए रखना आवश्यक है। गर्व और अति दान दोनों ही व्यक्ति को गलत दिशा में ले जा सकते हैं।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 03-12