Chapter 4 · Verse 15
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अनभ्यासे विषं शास्त्रमजीर्णे भोजनं विषम् । दरिद्रस्य विषं गोष्ठी वृद्धस्य तरुणी विषम्
Transliteration
anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam | daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛddhasya taruṇī viṣam
Translation
अभ्यास न करता शास्त्र म्हणजे विष, जुनं अन्न म्हणजे विष, गरीब व्यक्तीच्या गोष्टी म्हणजे विष, वृद्ध व्यक्तीच्या तरुणी म्हणजे विष.
Literal meaning: अभ्यासात नसलेले शास्त्र म्हणजे विष, जुनं अन्न म्हणजे विष, गरीब व्यक्तीच्या गोष्टी म्हणजे विष, वृद्ध व्यक्तीच्या तरुणी म्हणजे विष.
Explanation
अभ्यास न करणं, जुनं अन्न, गरीब व्यक्तींच्या गोष्टी आणि वृद्ध व्यक्तींच्या तरुणी यांचा उल्लेख विषासमान आहे.
या श्लोकात चाणक्यांनी ज्ञान, आहार, सामाजिक संबंध आणि वय यांचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. अभ्यास न करता शास्त्र म्हणजे ज्ञान मिळवण्याची प्रक्रिया न करणे, ज्यामुळे व्यक्तीला अज्ञानात राहावे लागते. जुनं अन्न म्हणजे जुन्या गोष्टींवर अवलंबून राहणे, जे आरोग्यास हानिकारक ठरू शकते. गरीब व्यक्तीच्या गोष्टी म्हणजे त्यांच्या समस्यांवर लक्ष न देणे, जे त्यांच्या जीवनात विष घालण्यासारखे आहे. वृद्ध व्यक्तीच्या तरुणी म्हणजे वयोवृद्ध व्यक्तींच्या तरुण व्यक्तींवर असलेल्या आकर्षणामुळे निर्माण होणारे गैरसमज किंवा समस्याही विषासमान आहेत. त्यामुळे या सर्व गोष्टींनी व्यक्तीच्या जीवनात नकारात्मकता आणली जाते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 04-15