Chapter 5 · Verse 12
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः । नास्ति कोपसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानात्परं सुखम्
Transliteration
nāsti kāmasamo vyādhirnāsti mohasamo ripuḥ | nāsti kopasamo vahnirnāsti jñānātparaṃ sukham
Translation
कामाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरी वेदना नाही, मोहाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरा शत्रू नाही. रागाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरा अग्नि नाही, ज्ञानापेक्षा अधिक सुख नाही.
Literal meaning: कामाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरी वेदना नाही, मोहाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरा शत्रू नाही. रागाच्या वेदनेप्रमाणे दुसरा अग्नि नाही, ज्ञानापेक्षा अधिक सुख नाही.
Explanation
काम, मोह, राग आणि ज्ञान यांचे महत्त्व आणि त्यांची वेदना समजून घेणे.
या श्लोकात चाणक्य यांनी जीवनातील चार महत्त्वाच्या गोष्टींचा उल्लेख केला आहे: काम, मोह, राग आणि ज्ञान. कामाच्या वेदनेची तुलना इतर कोणत्याही वेदनेशी केली जात नाही, म्हणजेच कामाच्या वेदना अत्यंत तीव्र असतात. मोहाच्या संदर्भात, चाणक्य म्हणतात की मोह हा एक प्रकारचा शत्रू आहे, जो इतर कोणत्याही शत्रूपेक्षा अधिक धोकादायक आहे. रागाच्या बाबतीत, रागाची वेदना अग्नीसमान आहे, जी अत्यंत ज्वलंत आणि धोकादायक असते. शेवटी, ज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे, कारण ज्ञानाच्या प्राप्तीने मिळणारे सुख इतर कोणत्याही सुखाच्या तुलनेत अधिक मूल्यवान आहे. यामुळे, ज्ञान मिळवणे आणि त्याच्या आधारे निर्णय घेणे हे जीवनात अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 05-12