Languages

Chapter 6 · Verse 20

Chapter 6 · Verse 20

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः । स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः

Transliteration

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ | svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ

Translation

बहुत खाने वाला, थोड़े में संतुष्ट रहने वाला, आलसी, हल्की बुद्धि वाला, स्वामी का भक्त और वीर, ये सभी गुण कुत्ते के समान हैं।

Literal meaning: बहुत खाने वाला, थोड़े में संतुष्ट, आलसी, हल्की बुद्धि वाला, स्वामी का भक्त और वीर, ये सभी गुण कुत्ते के हैं।

Explanation

कुत्ते के समान कुछ विशेष गुणों का वर्णन।

इस श्लोक में कुत्ते के कुछ गुणों का उल्लेख किया गया है, जो मानव जीवन में भी देखे जा सकते हैं। पहले गुण के अनुसार, 'बह्वाशी' अर्थात बहुत खाने वाला व्यक्ति, जो अधिक भोग में लिप्त रहता है। दूसरा गुण 'स्वल्पसन्तुष्ट' है, जो थोड़े में संतुष्ट रहने की प्रवृत्ति को दर्शाता है। 'सनिद्रो' का अर्थ आलसी व्यक्ति है, जो अपने कार्यों में सुस्ती दिखाता है। 'लघुचेतन' का तात्पर्य हल्की बुद्धि वाले व्यक्ति से है, जो गहरे विचारों में नहीं जाता। 'स्वामिभक्त' का अर्थ है अपने स्वामी या गुरु के प्रति निष्ठावान होना। अंत में, 'शूर' का अर्थ है वीरता, जो एक सकारात्मक गुण है। इस प्रकार, ये सभी गुण कुत्ते के समान हैं, जो हमें यह सिखाते हैं कि हमें अपने जीवन में संतुलन बनाना चाहिए और केवल नकारात्मक गुणों से बचना चाहिए।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 06-20

Share X Facebook