Chapter 6 · Verse 21
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति । सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात्
Transliteration
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati | santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt
Translation
शांत व्यक्ति भी बोझ उठाता है, न तो ठंड और न ही गर्मी को देखता है। संतुष्ट व्यक्ति हमेशा रहता है, जैसे गधा तीन शिक्षाएँ सीखता है।
Literal meaning: शांत व्यक्ति भी बोझ उठाता है, ठंड और गर्मी को नहीं देखता। संतुष्ट व्यक्ति हमेशा रहता है, जैसे गधा तीन शिक्षाएँ सीखता है।
Explanation
शांत और संतुष्ट व्यक्ति कठिनाइयों का सामना करते हैं।
इस श्लोक में यह बताया गया है कि एक शांत व्यक्ति, चाहे वह किसी भी परिस्थिति में हो, जैसे ठंड या गर्मी, अपने कर्तव्यों को निभाने में सक्षम होता है। वह किसी भी बोझ को उठाने से नहीं चूकता। संतोष का भाव व्यक्ति को स्थिर और मजबूत बनाता है, जैसे गधा जो तीन शिक्षाएँ सीखता है और अपने काम में लगा रहता है। यह हमें सिखाता है कि जीवन में संतोष और धैर्य बनाए रखना आवश्यक है, ताकि हम कठिनाइयों का सामना कर सकें।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 06-21